از پوشک گرفتن یکی از مهم ترین مراحل رشدی کودک است که اگر در زمان مناسب و به شیوه ای درست انجام پذیرد نتیجه ی آن وجود فرزندی آرام، توانمند و مستقل می باشد.

آمادگی مادر شرط اصلی شروع از پوشک گرفتن

این مرحله نیاز به انرژی وحوصله ی زیادی از جانب مادر دارد پس آموزش توالت رفتن را زمانی آغاز کنید که برای این کار آمادگی داشته باشید.
اگر در استرس روحی حاد به سر می برید یا دچار افسردگی یا نقاهت بیماری خاصی هستید از انجام این کارخودداری کنید.
اگر مبتلا به وسواس هستید ابتدا با مراجعه به پزشک و مصرف دارو آن را کنترل نمایید و سپس اقدام به از پوشک گرفتن فرزندتان نمایید.
خانمهای شاغل بهتر است حداقل در یک هفته ی اول آموزش از مرخصی شغلی استفاده کنند و تمام وقت در کنارکودکشان باشند.
اگر در آستانه ی تغییرات بزرگی مانند ورود فرزند جدید یا اسباب کشی هستید تا به ثبات رسیدن شرایط از انجام این کار صرف نظر نمایید.

نشانه های آمادگی کودک برای از پوشک گرفتن

با تکامل مغز و سیستم عصبی مرکزی، کودک به تدریح توانایی کنترل مثانه اش را کسب می‌کند. بیشتر کودکان بین 2 تا 3 سالگی آمادگی لازم برای از پوشک گرفتن را به دست می‌آورند، و بسته به رشد کودک و نحوه ی برخورد والدین با این موضوع بعضی از کودکان زودتر و برخی دیرتر به این مرحله می‌رسند.
علاوه بر سن وجود نشانه های زیر در کودک شرط لازم برای شروع از پوشک گرفتن است:
-کودکتان از نظر کلامی به حدی رشد کرده که با حرف زدن و اشاره به شما بفهماند که دستشویی دارد یا به محض خیس شدن پوشک سریع به شما اطلاع ‌دهد.
-با مفهوم خیسی و خشکی و جیش و مدفوع آشنایی پیدا کرده باشد.
-توانایی انجام دستورالعمل های ساده مثل بشین پاشو کردن، پایین کشیدن شلواریا بازکردن چسب پوشک را داشته باشد.
-از شما تقلید کرده و هر وقت به دستشویی می‌روید، دنبال‌تان می‌آید و اصرار دارد در دستشویی بنشیند.
-می تواند به مدت حداقل 2 ساعت دستشویی خود را نگه دارد.
-در فواصل زمانی مشخص و قابل پیش بینی جیش و مدفوع می کند.

تور مسافرتی چند روزه یا یک مرحله ی مهم رشدی؟!!!

از پوشک گرفتن یک تور مسافرتی سه روزه و هفت روزه نیست بلکه یک مرحله ی مهم رشدی کودک است که نیازمند زمان بندی درست و مناسب می باشد و باید در جریان زندگی کودک و به تدریج انجام پذیرد تا کودک حداقل اضطراب را متحمل شود.
در نتیجه به کارگیری روش های از پوشک گرفتن در سه روز یا هفت روز به هیچ وجه توصیه نمی شود.

بهترین روش از پوشک گرفتن

به این خاطر این روش بهترین روش نام گذاری شده که کمترین بازگشت و واپسروی را به دنبال دارد و و به دلیل تدریجی بودن آن حداقل اضطراب متوجه کودک می شود.
این روش تشکیل شده از چهار مرحله:

مرحله ی اول:

در مرحله ی ابتدایی کودک روزی دو سه ساعت بدون پوشک است.

مرحله ی دوم:

در این مرحله دو سه ساعت در روز به یک نیم روز افزایش می یابد و کودک یک نیم روز یعنی یک صبح تا ظهر یا ظهر تا عصر یا عصر تا شب را بدون پوشک است.

مرحله سوم:

در این مرحله کودک تمام طول روز را بدون پوشک است.

مرحله چهارم:

و در مرحله ی نهایی علاوه بر روز،پوشک شب کودک نیز حذف می شود.

نکات مهمی که هنگام اجرای این روش باید رعایت کنید:

• طول هر کدام از این مراحل در هر کودکی متفاوت است اما همین که متوجه شدید که کودک در پنجاه درصد مواقع در هر مرحله جیش یا مدفوع خود را اعلام می کند یعنی آمادگی ورود به مرحله بعدی را دارد.
• در ساعات معینی در روز مثل بعد از بیدار شدن از خواب، قبل از بیرون رفتن از منزل و قبل از چرت زدن روز و خواب شب، فارغ از این‌که کودک مایل به انجام این کار باشد یا خیر او را به دستشویی ببرید.
• حتما در این پروسه مواجهه می شوید با موقعیتی که فرزندتان در شلوارش جیش یا مدفوع کرده به خاطر داشته باشید که در این موقعیت ها نه سخت گیر باشید و نه سهل گیر بلکه طوری وانمود کنید که گویا هنوز کمی از جیش اش باقی مانده و به او یادآوری کنید که جای جیش کردن در دستشویی است،او را به دستشویی ببرید و اجازه بدهید بنشیند و دستشویی اش را به طور کامل انجام دهد.
• به یاد داشته باشید در صورت جیش یا مدفوع کردن کودک در شلوار یا روی فرش از خود کودک کمک بگیرید در جهت تمیز کردن مثلا از او بخواهید که شلوار تمیز یا دستمال بیاورد
• در صورتی که کودک مبتلا به یبوست مزمن یا عفونت مجاری ادراری یا اضطراب می باشد ابتدا آنها را درمان کنید و بعد مبادرت به اموزش توالت رفتن نمایید.
• برای این‌که کودک به دستشویی رفتن ترغیب شود چند کتاب جذاب با موضوع دستشویی رفتن بچه‌ها تهیه کنید و با کودک این کتاب‌ها را مطالعه کنید و حین خواندن آنها با او در مورد موضوع دستشویی رفتن صحبت کنید.
• با کودک بازی‌های عروسکی انجام دهید و بازی را به گونه‌ای طراحی کنید که عروسک‌ها یکی یکی نیاز به دستشویی رفتن پیدا کنند.
• اگر فرزندتان در رفتن به دستشویی مقاومت کرد پس از هربار دستشویی رفتن به عنوان تشویق به او یک برچسب یا خوراکی جایزه دهید و سعی کنید محیط دستشویی را با بازی هایی مانند حباب بازی یا آب بازی برای کودکان جذاب نمایید

چگونه کودک را از پوشک شب بگیریم؟

حدود 80 در صد کودکان 2 ساله شب ها پوشک یا لباس خود را خیس می کنند اما با افزایش سن و تکامل سیستم عصبی و مثانه به مرور کودک به کنترل ادرار شبانه نیز دست پیدا می کند به طوری که درسن 3 سالگی 25 درصد و در سن 5 سالگی فقط 7 درصد ازکودکان شب ها دچار بی اختیاری ادرار هستند.
در برخی از کودکان کنترل دفع ادرار در شب به زمان بیشتری نیاز دارد، پس دقت کنید که از غروب به بعد مصرف مایعات و سردی جات را به حداقل برسانید تا مجبور نباشید در طول شب او را برای رفتن به دستشویی از خواب بیدارکنید مگرزمانی که مطمئن هستید که کودک نیاز به توالت رفتن دارد.

مزیت و معایب استفاده از شورت آموزشی

شورت آموزشی یک ابزار جانبی است که تنها مزیت استفاده از آن این است که مانع از کثیف کاری در منزل می شود، اما ایرادات آن عبارتند از این که بسیاری از کودکان شورت آموزشی را با پوشک اشتباه می گیرند و به محض پوشیدن این شورتها خود را خیس می کنند همچنین پوشاندن این شورت ها مانع از آن می شود که کودک پیامد واقعی جیش کردن، یعنی خیس شدن لباس یا حتی کثیف شدن زمین را متوجه شود.

جمع بندی

و در نهایت والدین باید آگاه باشند که بد رفتاری و کم حوصلگی ضمن این آموزش توالت رفتن، ممکن است عواقبی جدی مانند ممانعت کودک از رفتن به دستشویی و یبوست های شدید ، لجبازی کودک ، و یا به تعویق افتادن طولانی یادگیری از سوی کودک شود.

نویسنده: مریم سادات حسینی؛ کارشناسی ارشد روانشناسی بالینی